శతాబ్దం పాతదైనా జవాబుదారీతనం లేదు: RSS నమోదు కోసం వాదన
భారతదేశంలో అత్యంత శక్తివంతమైన పౌర సంస్థ అనధికారికత అనే ముసుగులో దాక్కుంటోంది. ఇంత ప్రభావం కలిగిన సంస్థ పట్ల ఇలాంటి అపారదర్శకతను సహించే ప్రజాస్వామ్యం తన విధిని తానే కొని తెచ్చుకుంటుంది.
చుప్పాల నాగేశ్ భూషణ్ జూన్ 18, 2026
ఆధునిక జవాబుదారీతనం నుండి తప్పించుకోవడానికి పురాతన సంప్రదాయాన్ని సాకుగా చూపే పరిపాటి భారతదేశంలో చాలా బలంగా ఉంది. గత సంవత్సరం తన శతాబ్ది ఉత్సవాలు జరుపుకున్న రాష్ట్రీయ స్వయంసేవక్ సంఘ్ ఈ కళలో నిష్ణాతులు. తాను ఎందుకు ఏ భారతీయ చట్టం కింద నమోదు కాలేదని అడిగితే, దాని అధిపతి మోహన్ భాగవత్ ఒక ప్రశ్నతో జవాబు ఇచ్చారు: RSS స్థాపకుడు పోరాడిన బ్రిటిష్ ప్రభుత్వం దగ్గర మేము నమోదు చేసుకోవలసిందా? వాక్చాతుర్యం ప్రశంసనీయం. తర్కం మాత్రం సిగ్గుపడేలా ఉంది. భారతదేశం సార్వభౌమ గణతంత్రంగా 77 సంవత్సరాలు గడిచాయి. కాగితాలు పూర్తి చేయడం మరచిపోవడానికి ఇది చాలా ఎక్కువ సమయం.
భారత పౌర జీవితంలో RSS కి సాటి లేని స్థానం ఉంది. కోట్లాది మంది సభ్యులు ఉన్నారని పేర్కొంటుంది, దేశవ్యాప్తంగా రోజూ వేలాది "శాఖలు" నిర్వహిస్తుంది, మరియు అధికార భారతీయ జనతా పార్టీ, దేశంలో అతిపెద్ద ట్రేడ్ యూనియన్, విద్యార్థి సంఘాలు, గిరిజన సంక్షేమ సంస్థలు మరియు విద్యా సంస్థలతో కూడిన ఒక విస్తృత పర్యావరణ వ్యవస్థకు శిఖరంపై ఉంది. అంటే అది భారత కుడి రాజకీయాల అనుసంధాన తంత్రం. అయినప్పటికీ, చట్టపరంగా అది "వ్యక్తుల సమూహం" మాత్రమే — ఏ పార్లమెంట్ చట్టం ద్వారా కాదు, యాభై సంవత్సరాల క్రితం బొంబాయి మరియు పాట్నాలో జరిగిన పన్ను అప్పీలు తీర్పుల ద్వారా స్థాపించబడిన హోదా. సభ్యుల రిజిస్టర్ లేదు. ఆడిట్ చేయబడిన ఖాతాలు లేవు. రాష్ట్రానికి సమర్పించిన వార్షిక నివేదిక లేదు. దాని స్వంత పేరున ఆస్తి లేదు.
RSS మరియు దాని మద్దతుదారులు మూడు వాదనలు చేస్తారు. మొదటిది, భారత చట్టం ప్రకారం నమోదు తప్పనిసరి కాదు — ఇది నిజమే. రెండవది, న్యాయస్థానాలు దాని చట్టపరమైన అస్తిత్వాన్ని గుర్తించాయి — పన్ను మినహాయింపుల పరిమిత సందర్భంలో ఇది కూడా నిజమే. మూడవది, దాని అనేక అనుబంధ సంస్థలు నమోదయ్యాయి కాబట్టి జవాబుదారీగా ఉన్నాయి — ఇది జవాబు ఇవ్వడం కంటే ఎక్కువ ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతుంది. ఇవన్నీ కలిసి RSS చట్టవిరుద్ధం కాదు అని మాత్రమే నిరూపిస్తాయి. అది ఎలా కొనసాగాలి అనే విషయంలో వాటికి ఏమీ చెప్పడం లేదు.
జవాబుదారీతనంలో లోటు
ఈ వ్యత్యాసం అత్యంత ముఖ్యమైనది. చట్టబద్ధత అంటే కనీస స్థాయి, గరిష్ట స్థాయి కాదు. ప్రజాస్వామ్యాలు సాధారణంగా గణనీయమైన ప్రజా ప్రభావాన్ని చూపే సంస్థల నుండి చట్టం అవసరమైన కనీసం కంటే ఎక్కువ అడుగుతాయి. రాజకీయ పార్టీలు నిర్దిష్ట మొత్తానికి పైగా విరాళాలు బహిర్గతం చేయాలి. పబ్లిక్ గా లిస్ట్ చేయబడిన కంపెనీలు ఖాతాలు ప్రచురించాలి. ఆసుపత్రులు మరియు విశ్వవిద్యాలయాలు తనిఖీలకు లోబడాలి. RSS, ప్రభుత్వం మినహా మరే సంస్థ కంటే భారత రాజ్యం యొక్క స్వభావాన్ని రూపొందించడంలో బలమైన పాత్ర ఉందని అంగీకరించదగిన సంస్థ, ఇలాంటి ఏ పరీక్షకూ లోబడదు. ఇది ప్రశంసనీయమైన వినయం కాదు. ఇది జవాబుదారీతనంలో నిర్మాణపరమైన వైఫల్యం.
RSS యొక్క ఆర్థిక నిర్మాణం ఉద్దేశపూర్వకంగా అస్పష్టంగా ఉంటుంది. ఆస్తి కలిగి ఉండవలసి వచ్చినప్పుడు — ఇటీవల ప్రారంభించిన ఢిల్లీ కేంద్ర కార్యాలయంతో చేసినట్లే — అది వేర్వేరు నమోదు ట్రస్టుల ద్వారా యాజమాన్యాన్ని మళ్ళిస్తుంది. అనుబంధ సంస్థలు తమ స్వంత పేర్లలో నిధులు సేకరిస్తాయి. RSS కు, సాంకేతికంగా, జవాబు చెప్పవలసిన నిధులు లేవు, బహిర్గతం చేయవలసిన ఆస్తులు లేవు మరియు ఏ విషయంలోనూ చట్టపరంగా జవాబు చెప్పవలసిన అధికారులు లేరు. ఈ ఏర్పాటు RSS చరిత్రకారులు చెప్పినట్లు సైద్ధాంతికమైన వికేంద్రీకరణ ఎంపిక అయినా లేదా పరిశీలన నుండి తప్పించుకోవడానికి అనుకూలమైన ఏర్పాటు అయినా, ఆచరణాత్మక ఫలితం ఒకటే: ప్రపంచంలోని అతిపెద్ద పౌర సంస్థలలో ఒకటి ఏ అర్థవంతమైన రీతిలోనూ ఆడిట్ చేయబడదు.
చరిత్ర సాకుగా మారింది
RSS 1948, 1975 మరియు 1992లో నిషేధాల తర్వాత మనుగడ వ్యూహంగా అనధికారికతను అవలంబించిందనే చారిత్రక వాదన వివరణగా నిజమైన బలాన్ని కలిగి ఉంది. ప్రస్తుత స్థితికి సమర్థనగా అది చాలా బలహీనంగా ఉంది. నిషేధాలు తొలగించబడ్డాయి. సంస్థ మనుగడ సాగించింది. RSS యొక్క రాజకీయ శాఖ న్యూఢిల్లీ నుండి పాలిస్తున్నప్పుడు మరియు చాలా రాష్ట్రాల్లో అధికారంలో ఉన్నప్పుడు, శత్రు రాజ్యం నుండి ముప్పు అనే వాదన నిలబడదు. RSS ప్రాజెక్ట్ యొక్క విజయమే దాని దుర్బలత్వపు వాదనను హాస్యాస్పదంగా చేస్తుంది.
ఒకప్పుడు శత్రు వాతావరణానికి అర్థమైన అనుసరణలు ఇప్పుడు వేర్వేరు లక్ష్యాలకు సేవ చేసే సంస్థాగత అలవాట్లుగా మారాయి: చట్టపరమైన సవాళ్ళ నుండి రక్షణ, ఆర్థిక బహిర్గతం నుండి స్వేచ్ఛ మరియు దిశ మరియు నియంత్రణ విషయాలలో విశ్వసనీయమైన తిరస్కరణ కొనసాగింపు. విస్తృత సంఘ్ పర్యావరణ వ్యవస్థ ద్వారా — RSS నుండి దాని అనుబంధ సంస్థలకు, అనుబంధ సంస్థల నుండి రాజకీయ లబ్ధిదారులకు — వనరుల ప్రవాహాన్ని ఎవరు అధికారికంగా ఆమోదిస్తారు అనే ప్రశ్నకు ఏ ప్రస్తుత నియంత్రణ చట్రం జవాబు ఇవ్వలేదు. RSS రాజకీయాలపై ఎవరి అభిప్రాయాలు ఉన్నప్పటికీ, భారత ప్రజాస్వామ్యం యొక్క సమగ్రత పట్ల శ్రద్ధ ఉన్న ప్రతి ఒక్కరూ ఇది ఆందోళన కలిగించేది అని భావించాలి.
ప్రజాస్వామిక నిబంధనల ప్రశ్న
భారతదేశం రాజకీయాల్లో డబ్బు విషయంలో సంవత్సరాలుగా పోరాడింది. ఎలక్టోరల్ బాండ్లు ప్రవేశపెట్టబడ్డాయి, సవాలు చేయబడ్డాయి, వాదించబడ్డాయి మరియు చివరికి సుప్రీం కోర్ట్ చేత కొట్టివేయబడ్డాయి. కనీసం నామమాత్రమైన బహిర్గతం అవసరాలతో నమోదయిన సంస్థలైన రాజకీయ పార్టీల నిధుల అంశం తీవ్రమైన సార్వజనీన చర్చలో ఉంది. నమోదయిన రాజకీయ పార్టీ కాకుండా రాజకీయ ఫలితాలను చాలా పార్టీలు స్వప్నించలేని రీతిలో ప్రభావితం చేసే RSS యొక్క నిధులు సమాన పరిశీలనకు లోబడవు. ఆ అసమానత సమర్థించడం కష్టం.
పోల్చదగిన స్థాయిలో ఏ నమోదయిన సంస్థకైనా వర్తించే ఒక సాధారణ నిబంధన — నమోదు ప్రదేశాల సంఖ్య, అనుబంధ సంస్థలు లేదా పాల్గొనేవారి వంటి మెట్రిక్స్ ద్వారా నిర్వచించబడిన — RSS ని లక్ష్యంగా చేసుకున్నట్లు కనిపించకుండా చేర్చుతుంది. అదే నిబంధన రాజకీయ స్పెక్ట్రం యొక్క ఎడమ వైపున ఉన్న సమాన స్థాయి సంస్థలకు కూడా వర్తిస్తుంది. సూత్రం సరళమైనది: పాదముద్ర ఎంత పెద్దదైతే, దాన్ని జవాబు చెప్పే బాధ్యత అంత ఎక్కువగా ఉంటుంది.
RSS ఈ సంవత్సరం 101 సంవత్సరాలు నిండాయి. ఇది బ్రిటిష్ పాలన కంటే ఎక్కువ కాలం మనుగడ సాగించింది, మూడు నిషేధాలను తట్టుకుంది మరియు దాని పూర్వ విద్యార్థులు గణతంత్ర రాజ్యంలో అత్యున్నత పదవులకు ఎదగడం చూసింది. ఏ లెక్కప్రకారం చూసినా, ఇది భారత చరిత్రలో తన స్థానాన్ని సంపాదించుకుంది. అయితే అది సంపాదించుకోనిది ఏమిటంటే — శక్తివంతమైన సంస్థల నుండి ప్రజాస్వామ్యం కోరే పారదర్శకత నిబంధనల నుండి శాశ్వత మినహాయింపు. మనుగడ యొక్క శతాబ్దం విశ్వాసానికి వాదన, కొనసాగింపు దాచుకోవడానికి కాదు. RSS నమోదు చేసుకోవాలి — చట్టం దానిని బలవంతం చేస్తుందని కాదు, నిజంగా దేశానికి సేవ చేసే సంస్థకు దాని నుండి దాచుకోవడానికి ఏమీ ఉండకూడదు.
Comments
Post a Comment